Жетісу жерінде қоныс тепкен ежелгі мемлекеттердің бірі
- Қарлұқ қағандығы (766 - 940 жж.).
742 жылдан бастап Моңғолия даласында саяси үстемдік шығыс түріктердің билігін күйреткен үш тайпаның - қарлүқ, ұйғыр және басмылдардың одағына көше бастады.
Аз уақытқа басмылдар көтерілді, сөйтіп солардың көсемі қаған етілді. Қарлұқтардың басшысы мен ұйғырлардың жетекшісі жабғу атағын алды.
Көп кешікпей, 744 жылы ұйғырлар мен қарлұқтардың біріккен күштері басмылдардың тас-талқанын шығарды. Сол жылы Түткі Азияда түркі тілдес тайпалардың жаңа мемлекеттік құрылымы - Ұйғыр қағандығы пайда болды (744 - 840 жж.).
Қарлұқтардың дербестікке ұмтылуы олардың ¥йғыр қағандығынан бөлініп шығуына жеткізді. 746 жылы қарлұқтар Жетісуға қоныс аударды, ал онда саяси жағдай тым күрделі болатын.
Өзара қырқысқан күресте түргеш қағандары өздерінің бұрынғы күш-құдіретінен айырылды. Соның салдарынан бытырап кеткен түркеш тайпалары қарлұқтарға лайықты қарсылық көрсете алмады.
Қарлұқ қағанатының үстін басып керуендер Жібек Жолы бойымен керуендер өтетін
766 жылы түркештердің екі қағандығының ордалары - Суяб пен Талас қалалары қарлұқ жабғуының қолына көшті. Қарлұқ ақсүйектері Жетісуда 766 - 940 жылдары билік құрды.
Бұл кезде олардың қолбасшылары қаған емес, жабғу деп аталғанымен, ол шартты түрде Қарлұқ қағандығының кезеңі болып табылады.
Жабғу шығыста Тарым, батыста Ферғанадан асып, Тохарстанға дейінгі аралықта саяси ықпалын арттырып, тікелей үстемдік жүргізді.
Қарлұқ қағандығының құрамындағы негізгі тайпалар көшпелі сипаттағы мал шаруашылығымен айналысқан, өзге халықтарға қарағанда бақша өсіруді жетік меңгерген.
Талас алқабында VIII - IX ғасырларда Атлах, Жамукат, Шелжі, Сус, Көл, Текабкет сияқты қалалар гүлдене түсіп, ілгері даму жолын жалғастырған.
Қағандықтың экономикалық өмірінде соғды қалалары үлкен рөл атқарды. Қуатты да бай соғды мекендерінің сауда қатынастары өркендеп, дипломатиялық барыс-келіс сапарлары жүзеге асып отырды.
Сауда-саттық жолдарының бірі Бұхара, Самарқанд, Шаш (Ташкент), Тараз, Құлан, Суяб шаһарларының үстімен өтіп, Шығыс Түркістанға қарай ішкері бойлап жататын.
Қағандық халқының басым көпшілігі ата-бабалар дінін ұстанды (тәңіршілдік, шаман діндері).
940 жылы шығыстан келген «мәжусилік түріктер» қағандықты еңсесін енді қайтып тіктей алмайтындай етіп әлсіретіп, ақыры құлатып тынды.
Қарлұқ қағандығы кезеңінде Жетісу халықтарының арасында әлеуметтік-экономикалық, этнографиялық және саяси бірлесудің берік негізі қаланды.
