Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) 1945 жылы 24 қазанда құрылды.
Бұл ұйымның негізін қалау бастамасын екінші дүниежүзілік соғыстың зардаптарын жою және әлемде бейбітшілік орнату үшін АҚШ президенті Франклин Рузвельт пен Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль көтерді.
Олар 1941 жылы Атлант Хартиясын жариялады, онда болашақ халықаралық ұйым құрудың алғышарттары белгіленген болатын. 1945 жылы Сан-Франциско конференциясында БҰҰ Жарғысы қабылданып, бастапқыда 51 мемлекет оның құрамына енді.
Уинстон Черчиль
Рузвельт франклин Делано
Негізгі мақсаттары мен принциптері
БҰҰ-ның басты мақсаты — әлемде бейбітшілікті сақтау, мемлекеттер арасында достық қарым-қатынас орнату және халықаралық ынтымақтастықты дамыту. Ұйым келесі негізгі принциптерге сүйенеді:
- Барлық мемлекеттердің егемендігі мен теңдігін құрметтеу;
- Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу;
- Күш қолдану немесе қолдану қаупін болдырмау;
- Адам құқықтарын қорғау және жаһандық деңгейде әділеттілік орнату.
БҰҰ құрамына кіретін ұйымдар
БҰҰ — көптеген мамандандырылған агенттіктерден, бағдарламалардан және қорлардан тұратын күрделі құрылым. Оның құрамына мыналар кіреді:
- Бас Ассамблея — барлық мүше елдердің өкілдері жиналатын негізгі орган.
- Қауіпсіздік Кеңесі — бейбітшілікті сақтау мен қауіпсіздік мәселелері бойынша шешім қабылдайтын орган. Тұрақты бес мүше — АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания және Франция.
- Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес (ЭКОСОС) — экономикалық, әлеуметтік және экологиялық мәселелермен айналысады.
- Халықаралық Сот — мемлекеттер арасындағы дауларды шешеді.
- Хатшылық — БҰҰ-ның әкімшілік органы, Бас хатшы басқарады.
- ЮНЕСКО (Білім, ғылым және мәдениет ұйымы), ДДСҰ (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы), ЮНИСЕФ (Бала құқықтары қоры), Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және тағы басқа агенттіктер.
Жылдық бюджеті мен қызметкерлер саны
БҰҰ-ның жылдық бюджеттік қаржысы шамамен $3 миллиардты құрайды. Бұл негізгі жұмыс шығындарын қамтиды. Сонымен қатар, бейбітшілік операциялары мен мамандандырылған агенттіктер үшін қосымша қаражат бөлінеді. Мысалы, БҰҰ-ның бейбітшілік сақтау операцияларының бюджеті 2023 жылы $6 миллиардқа жуық болды.
Қызметкерлер саны шамамен 37 000 адамды құрайды. Олар бүкіл әлемдегі миссиялар мен ұйымның түрлі бөлімдерінде жұмыс істейді.
Бастапқы мүше елдер
БҰҰ-ның бастапқы мүше елдерінің саны 51 болды. Қазіргі уақытта ұйымға 193 мемлекет мүше. Соңғы қосылған мемлекет — Оңтүстік Судан (2011 жылы).
Қорытынды
Біріккен Ұлттар Ұйымы — халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау, экономикалық және әлеуметтік мәселелерді шешу, адам құқықтарын қорғау және дамуға жәрдемдесу салаларындағы ең беделді ұйым. Оның құрылымы мен қызметі әлемнің көптеген елдеріне әсер етіп, жаһандық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. БҰҰ қазіргі заманғы күрделі мәселелерді шешуде маңызды рөл атқарады және болашақта да осы міндеттерді орындауды жалғастырады.
